In dit artikel zetten we belangrijke wetten en regels op een rij voor eigenaren, beheerders en gebruikers van (zakelijke) gebouwen. We besteden aandacht aan verplichtingen die al langer in de Omgevingswet staan en nieuwe wetten en regels die voortkomen uit de Europese richtlijnen EED en EPBD. We maken een onderscheid tussen de gebouwgebonden verplichtingen en de organisatiegebonden verplichtingen.

Deel 1: Gebouwgebonden verplichtingen

Twee belangrijke Europese richtlijnen

Steeds meer bedrijven hebben of krijgen ook te maken met wet- en regelgeving gericht op verduurzaming en energiebesparing. Een deel hiervan is vastgelegd in de Omgevingswet. Twee Europese richtlijnen spelen ook een belangrijke rol bij de nieuwe wettelijke eisen om te besparen en verduurzamen.

EPBD

De ene richtlijn - de richtlijn energieprestatie gebouwen (Energy Performance of Buildings Directive = EPBD) richt zich primair op de organisaties die zich bezighouden met vastgoed: gebouweigenaren, projectontwikkelaars, verhuurders, gebouwbeheerders.

Vernieuwde energielabels

In 2026 wordt voor gebouwen een vernieuwd stelsel van energielabels van kracht. Een nieuwe energielabelklasse A0 wordt voor geintroduceerd voor emissievrije gebouwen. Ook zijn de labels aangevuld met nieuwe indicatoren, o.a. voor broeikasgasemissies en kwaliteit van het binnenmilieu.

Gebouwautomatiserings- en controlesystemen (GACS)

De toenemende technologische mogelijkheden zijn hiervoor heel bepalend. Gebouwen moeten in veel gevallen worden voorzien van gebouwautomatiserings- en controlesystemen (GACS). Die maken het mogelijk om energieverbruik goed in kaart te brengen en de energie efficiency van gebouwen te optimaliseren.

Laadpalen, twee kanten op laden, fietsen

Vanaf 2026 zijn er ook nieuwe regels voor laadpalen, bidirectioneel laden en fietsparkeerplekken.

Monumenten en andere oudere gebouwen

Voorgaande vernieuwde eisen voor gebouwen klinken allemaal heel modern en zijn dat ook. Interessant is dat in 2026 ook belangrijke ontwikkelingen zijn voor monumenten en voor andere oudere gebouwen die het renoveren waard zijn. Monumenten vallen als gevolg van de EPBD IV niet meer automatisch buiten de energielabelplicht, bij verkoop of verhuur.

Renovatiepaspoort

Verder wordt het zogenaamde renovatiepaspoort geintroduceerd. Dit is een officieel document dat gebouweigenaren een stappenplan biedt om hun pand stapsgewijs naar een (bijna) emissievrij niveau te renoveren.

Deel 2: Organisatiegebonden verplichtingen

EED

De andere Europese richtlijn - de richtlijn energie-efficiëntie (Energy Efficiency Directive = EED) - die ook in Nederland leidt tot nieuwe wet- en regelgeving richt zich meer op bepaalde gebruikers van gebouwen: (grote) ondernemingen, instellingen met een hoog energieverbruik, overheden.

Energiebesparings- en informatieplicht (omgevingswet)

In de omgevingswet is al enige tijd vastgelegd dat bedrijven een energiebesparingsplicht hebben. In bepaalde gevallen is er ook een informatieplicht om de RVO te melden welke besparende maatregelen zijn of worden genomen.

Meer over de energiebesparingsplicht

Voor veel bedrijven geldt een wettelijke energiebesparingsplicht. Bedrijven die meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas(equivalent) per jaar verbruiken, moeten alle energiebesparende maatregelen nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. Dit is de zogenaamde energiebesparingsplicht, deze is voortgekomen uit de Wet milieubeheer en nu ondergebracht in de Omgevingswet.

Informatieplicht

Voor bedrijven zonder milieu-omgevingsvergunning geldt daarnaast een informatieplicht: zij moeten aan RVO melden welke maatregelen zijn genomen. Hierbij wordt gebruik gemaakt vanvan de zogenaamde Erkende Maatregelenlijst, veelal afgekort als EML.

Toezicht door omgevingsdienst

Op de energiebesparings- en informatieplicht houden de omgevingsdiensten toezicht. Zij controleren of bedrijven aan de energiebesparingsplicht voldoen en of informatieplichtigen daadwerkelijk passende maatregelen treffen.

EED-audits (Grote en zeer grote energiegebruikers)

Naast de “reguliere” energiebesparingsplicht is er een aparte verplichting voor grote energiegebruikers.

De verplichting voor de vierjaarlijkse EED Energie-audit en het opstellen van een organisatiebreed energie-efficiëntieplan is in 2026 sterk veranderd. Waar de regels voorheen primair keken naar bedrijfsgrootte (omzet/personeel), verschuift de EED (Energy Efficiency Directive) steeds meer naar feitelijk energieverbruik op concernniveau.

Organisaties met een energiegebruik boven 10 terajoule per jaar worden EED-auditplichtig: zij moeten periodiek een energie-audit uitvoeren en daarover rapporteren.

Zeer grote verbruikers (boven circa 85 terajoule) moeten een energiebeheerssysteem invoeren; certificering (bijv. ISO 50001) kan een manier zijn om hieraan te voldoen.

Totdat de overgang naar beoordeling van de verplichting op basis van feitelijke energieverbruik volledig is afgerond, vallen organisaties ook onder de auditplicht als zij op concernniveau voldoen aan de definitie van een grote onderneming: 

• 250 fte of meer (inclusief deelnemingen en verbonden ondernemingen); of
• Een jaaromzet van meer dan € 50 miljoen én een balanstotaal van meer dan € 43 miljoen.

Een organisatie hoeft geen los auditrapport in te dienen bij RVO als zij gebruikmaakt van een goedgekeurd alternatief: 

• Energiemanagementsysteem: Certificering voor ISO 50001 of ISO 14001 (in combinatie met ISO 14051). (Let op: voor organisaties die meer dan 85 TJ per jaar verbruiken, is een gecertificeerd energiemanagementsysteem zoals ISO 50001 zelfs verplicht). 
• Erkend keurmerk: Een door het ministerie erkend keurmerk dat de gehele organisatie beslaat (zoals niveau 3 van de CO2-Prestatieladder of de Milieuthermometer Zorg).

De volgende organisaties moeten een energie-efficiëntieplan opstellen, waarbij soms extra eisen gelden: 

• Alle auditplichtige organisaties (>10 TJ of grote ondernemingen)
• Grote energieverbruikers met een Gezondheids-, Onderwijs- of Publieke functie
• Bedrijven met een Onderzoeksplicht (Omgevingswet)

Toezicht

Ook het toezicht op naleving van deze EED-verplichtingen (audit, energiebeheerssysteem, opvolging van maatregelen) ligt bij de omgevingsdiensten, waarbij zal worden samengewerkt met enkele andere landelijke instanties.

De CSRD: Strategisch rapporteren over impact

Naast de technische verplichtingen zoals de EED-audit, krijgt een groeiende groep organisaties te maken met de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD). Waar de EED-audit focust op energiebesparing en technische maatregelen, dwingt de CSRD organisaties tot een integrale blik op hun duurzaamheidsprestaties.

Voor vastgoedbeheerders en eigenaren betekent dit dat energieverbruik van panden niet langer alleen een operationele kostenpost is, maar een essentieel onderdeel van de jaarverslaglegging. Bedrijven die onder de CSRD vallen, moeten transparant rapporteren over hun milieu-impact (scope 1, 2 en 3 emissies). Hierdoor verschuift de motivatie voor verduurzaming van "naleving van de Omgevingswet" naar "strategische transparantie en verantwoording". Het niet tijdig op orde hebben van de energiestromen in vastgoed kan hierdoor direct invloed hebben op de financiële verslaglegging en reputatie van de onderneming.

Minimaal energielabel C voor kantoren van 100 m2+

Eigenaren en gebruikers van gebouwen hebben verschillende wettelijke verplichtingen die verduurzaming vereisen.

Kantoren groter dan 100 m² moeten minimaal energielabel C hebben om als kantoor gebruikt te mogen worden; de verwachting is dat richting 2030 een label A-verplichting geldt.

BENG-eisen

Bij nieuwbouw van woningen en kantoren gelden BENG-eisen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) en een aangescherpte milieuprestatie-eis voor bouwmaterialen; per 1 januari 2026 verandert de rekenmethode en reikwijdte.

Grote en later middelgrote utiliteitsgebouwen

Gebouwen met een geïnstalleerd nominaal vermogen van meer dan 290 kW voor verwarming, koeling (HVAC) of een combinatie hiervan (grote utiliteitsgebouwen) moeten uitgerust zijn met een functionerend GACS. Per 1 januari 2030 (als gevolg van de EPBD IV) wordt deze grens verlaagd naar systemen met een vermogen vanaf 70 kW (middelgrote utiliteitsgebouwen).

Monitoring en optimalisatie energieverbruik met GACS systemen

Deze GACS systemen zijn er niet voor niets. Ze moeten worden ingezet om continu en geautomatiseerd het energiegebruik te meten, analyseren en waar nodig kunnen bijsturen. Het moet toetsen of het gebouw efficiënt omgaat met energie, het moet eventueel rendementsverlies van technische bouwsystemen opsporen en de gebouwbeheerder informeren over verbetermogelijkheden. Ongeacht het merk of de leverancier van het GACS moet het kunnen communiceren met de aangesloten technische bouwsystemen en installaties, bijvoorbeeld zonnepanelen, batterijen en laadpalen.

Verschillende eisen bestaande bouw en nieuwbouw

Bestaande bouw moet minimaal voldoen aan GACS-klasse C (standaard automatisering).  Nieuwbouw moet minimaal voldoen aan GACS-klasse B (geavanceerde automatisering met actieve optimalisatie).

Automatische Verlichtingsregeling

Voor utiliteitsgebouwen worden met EPBD IV uitbreidingen vanaf mei 2026 verplichtingen toegevoegd voor automatische sturing van de verlichting.

Uitzonderingen op GACS-verplichtingen

Gebouwen met een woonfunctie (woningen, appartementencomplexen) zijn in de basis uitgezonderd van de GACS-verplichting voor bestaande bouw. Ook gebouwen zonder continue menselijke aanwezigheid (zoals opslagloodsen of technische ruimtes) vallen buiten de regeling.

Toezicht op naleving

Omgevingsdiensten zien toe op de energieprestatie van gebouwen en installaties voor zover die onder de Omgevingswet vallen, via vergunningen, meldingen en inspecties van milieubelastende activiteiten en energiegebruik.

Onze ervaring bij YellowBee

Wij worden geregeld gevraagd om bedrijven te helpen aan goede en betaalbare ledverlichting. Steeds vaker acteren deze bedrijven kantoren scholen als de inspecteurs van de Omgevingsdienst zijn langs geweest. Vaak krijgen ze dan een waarschuwing om hun pand te verduurzamen. Verlichting is dan meestal als eerste aan de beurt. Voor u als huurder of bedrijfseigenaar is dit de snelste oplossing om te verduurzamen. Met ook nog eens de snelste terug verdientijd. Ook combineren de inspecteurs ook vaak de eisen gesteld in de GACS regeling.

Energie besparen met verlichting ligt voor de hand

Besparen op verlichting is voor veel eigenaren, beheerders en gebruikers van gebouwen een relatief gemakkelijke manier om te voldoen aan verplichtingen om te besparen op energie. De mogelijke besparingen zijn vrij nauwkeurig uit te rekenen, de investeringen zijn in vergelijking tot andere besparende mogelijkheden vaak bescheiden. De levensduur van LED verlichting is spectaculair langer geworden in de afgelopen jaren, in ieder geval bij de verlichting die door professionele en kwalitatief betere aanbieders wordt geleverd.

Ombouwen naar LED besparend en duurzaam

YellowBee is gespecialiseerd in het ombouwen van bestaande verlichtingsarmaturen om ze geschikt te maken voor moderne, zuinige LED technologie. Wij bouwen nieuwe armaturen in bestaande verlichtingsbehuizingen. Met deze manier van moderniseren van de verlichting wordt veel materiaal hergebruikt. Dit zorgt voor duurzaamheid die verder gaat dan in de basis in de wet- en regelgeving wordt gevraagd. Een ander belangrijk voordeel van ombouwen is dat de kosten van installatie, reparatie en schilderwerk vaak lager zijn. Dit geldt vooral als bestaande armaturen in flinke aantallen worden vervangen.

Met omgebouwde armaturen voldoen aan eisen

In de markt is het niet altijd voldoende bekend dat ombouwen volgens bepaalde procedures ervoor zorgt dat ook voldaan kan worden aan veel eisen die verzekeraars en overheden stellen. In de vele jaren waarin we bij YellowBee zelf ervaring hebben opgedaan met ombouwen van armaturen hebben we kunnen uitzoeken hoe we aan alle normen kunnen voldoen. We zorgen ook voor officiële CE-verklaringen voor de omgebouwde armaturen.

Reinigen tijdens ombouwen

Als de armaturen vervuild zijn hebben we een eigen reinigingssysteem om ze weer als nieuw te laten zijn. Vuil en vet verdwijnt. Dit proces is de helft goedkoper dan vergelijkbare nieuwe producten.

Verder gaan in duurzaamheid

Verder maken we gebruik van zeer weinig onbehandeld en onbedrukt verpakkingsmateriaal Omdat we veel materiaal hergebruiken hoeft er relatief weinig materiaal te worden vervoerd. Ook dit helpt om onze ‘footprint’ klein te houden. Het afval materiaal wat daarna toch nog overblijft wordt door erkende instellingen zoals WE Labs milieu- en mensvriendelijk weer geschikt gemaakt als nieuwe grondstof.

Complete dienstverlening

Wanneer u ook moet voldoen aan de GACS regelgeving, waaronder de nieuwe verplichtingen die per 2026 gelden, kunnen we uw bestaande verlichting ook hier aan laten voldoen.

Combinaties van ombouwen en nieuw

In de praktijk komt het ook voor dat een deel van bestaande armaturen het niet meer waard om te verduurzamen. Ook zijn er soms eisen aan het gebruik van verlichting waaraan (een deel van) de bestaande armaturen niet kunnen voldoen. Bij YellowBee hebben we een zorgvuldig gekozen assortiment nieuwe armaturen, die een mooie aanvulling kunnen vormen op de ombouwmogelijkhden. We kopen deze direct bij de fabrieken in, waardoor we goede prijzen kunnen bieden.

Mogelijkheden in kaart brengen

Het kan best ingewikkeld zijn om na te gaan of je als eigenaar, beheerder of gebruiker van een gebouw voldoet aan oude of nieuwe verplichtingen in de wet- en regelgeving. Ook is het zker dat - zelfs als je zeker weet dat je voldoet aan bestaande eisen - er nog de nodige verplichtingen bij zullen komen in de komende decennia. Het doel is immers om ervoor te zorgen dat een groot deel van de gebouwen energieneutraal wordt. Wij zijn graag bereid om mee te denken bij het maken van op energiebesparing gerichte plannen en om onze ervaring van vele jaren met energie besparen, duurzaam ombouwen en vernieuwen van verlichting, GACS en gerelateerde zaken met u te delen. Omdat we gewend zijn te werken met een netwerk van vertrouwde specialisten kunnen we onze bijdrage leveren aan kleine en grote projecten. Neem gerust contact met ons op met uw vragen.